حتما شما هم بارها و بارها در محاوره های عمومی این واژه به گوشتان خورده است و یا شاید خودتان هم آنرا بکار برده باشید! چه بسا پس از بکار بردن آن، اطرافیان نهیبی به شما زده اند که این چه حرفی است می زنی... مودب باش... خانواده اینجا نشسته... عیب است... و از این قبیل هشدارها که معمولا پی آمد بیان این اصلاح از دیگر حضار شنیده می شود!
لذا این موضوع که حتی آخرین بار یکی دو شب گذشته برای بنده هم اتفاق افتاد این امر را بر نگارنده القاء کرد که نوشتن یک توضیح کوتاه در خصوص این واژه مرکب بسیار ارزشمند رخ می نماید!
این واژه مرکب در واقع " کوست خل " می باشد که از دو واژه کوست ـ که حرف پایانیش " ت " می باشد ـ و " خل " تشکیل یافته است.
کوست (Kost)، نام سازی ایرانی است از گونه کوبه ای همانند طبل های امروزی، با قاعده ای کوچکتر و اندازه ای نسبتا درازتر که مانند تنبک از پوست دباغی شده درست گردیده و از دو بر با دو چوب نازک از شاخه درخت یا در پاره ای از موارد با شاخ حیواناتی مانند گوزن نواخته می شود، که همچنان در برخی روستاها و نواحی باختری ایران در مراسم و جشن ها چشمگیر رخ می نماید!
این ساز عموما با سازهایی بادی شبیه به شیپورهای امروزی بنام های سرنا، کرنا، نی لبک، بوق و... همراه می شود؛ اصطلاح " دامبولی کوستک " که به تدریج حرف " ت " آن نیز در تلفظ عامیانه برداشته شده است، از همان سرچشمه می گیرد.
نام این ساز در برخی نوشته جات و اشعار، نظیر شعر معروف آیت الله خمینی، " کوس " (Koos) با تلفظ /ku:s/ گفته شده است...
این واژه مرکب در واقع " کوست خل " می باشد که از دو واژه کوست ـ که حرف پایانیش " ت " می باشد ـ و " خل " تشکیل یافته است.
کوست (Kost)، نام سازی ایرانی است از گونه کوبه ای همانند طبل های امروزی، با قاعده ای کوچکتر و اندازه ای نسبتا درازتر که مانند تنبک از پوست دباغی شده درست گردیده و از دو بر با دو چوب نازک از شاخه درخت یا در پاره ای از موارد با شاخ حیواناتی مانند گوزن نواخته می شود، که همچنان در برخی روستاها و نواحی باختری ایران در مراسم و جشن ها چشمگیر رخ می نماید!
این ساز عموما با سازهایی بادی شبیه به شیپورهای امروزی بنام های سرنا، کرنا، نی لبک، بوق و... همراه می شود؛ اصطلاح " دامبولی کوستک " که به تدریج حرف " ت " آن نیز در تلفظ عامیانه برداشته شده است، از همان سرچشمه می گیرد.
نام این ساز در برخی نوشته جات و اشعار، نظیر شعر معروف آیت الله خمینی، " کوس " (Koos) با تلفظ /ku:s/ گفته شده است...
فارغ از خود شدم و كوس انا الحق بزدم همچـو منصور خـریدار سر دار شدم
حال واژه " کوست خل " چگونه و از کجا در زبانمان به گونه ناسزا در آمده است؟!
در زبان و فرهنگ ایرانی، هرگاه بخواهند به تحقیر کسی دست زنند از نام این ساز به گونه صفت و دشنام بهره می گیرند! در واقع این بدان معنی است که کاسه سر(جمجه)، تهی و خالی از مغز بوده و از شعور و ادراک بی بهره است! این دشنام که رفته رفته و به مرور زمان واژه نخست آن نیز حذف گردیده، امروزه بیشتر تنها به واژه دوم آن یعنی " خل " بسنده شده و با تعبیر و معنای دیوانه بکار برده می شود؛ ما همانند این صفت یا دشنام را در زبان ترکی بصورت " بیلمز " که به همان معنا است می شناسیم.
شایان یادآوری مجدد است که در آن صفت یا ناسزای کوچک انگارانه مذکور، نام این ساز کوبه ای پارسی به هیچ روی شرمگاه بانوان نیست و به نادرست آنرا تلفظ کرده و منتصب دانسته اند...!
در زبان و فرهنگ ایرانی، هرگاه بخواهند به تحقیر کسی دست زنند از نام این ساز به گونه صفت و دشنام بهره می گیرند! در واقع این بدان معنی است که کاسه سر(جمجه)، تهی و خالی از مغز بوده و از شعور و ادراک بی بهره است! این دشنام که رفته رفته و به مرور زمان واژه نخست آن نیز حذف گردیده، امروزه بیشتر تنها به واژه دوم آن یعنی " خل " بسنده شده و با تعبیر و معنای دیوانه بکار برده می شود؛ ما همانند این صفت یا دشنام را در زبان ترکی بصورت " بیلمز " که به همان معنا است می شناسیم.
شایان یادآوری مجدد است که در آن صفت یا ناسزای کوچک انگارانه مذکور، نام این ساز کوبه ای پارسی به هیچ روی شرمگاه بانوان نیست و به نادرست آنرا تلفظ کرده و منتصب دانسته اند...!
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر